ታሪክ

ኪሲንገር እና ሎርድ ማካውላይ ስለ ኢትዮጵያ

በEngidashet Bunareእና

በMiraf Eyassuእና

በሽፈራው ሉሉ

ጁላይ 3፣ 2023

15 ደቂቃ አንብብ

ትዊተር

አጋራ

አስቀምጥ

1ማጋራቶች

ኪሲንገር እና ማካውላይ የረዥም ጊዜ የአንግሊ-አሜሪካን የውጭ ፖሊሲ እይታዎች በአፍሪካ ቀንድ እና በተለይም በኢትዮጵያ ላይ ተፅእኖ በመፍጠር ረገድ ትልቅ ሚና ነበራቸው። በመጠኑም ቢሆን እነዚህ አመለካከቶች ዛሬም የፖሊሲ ማዕቀፎችን አጥርተዋል።

ይህ ጽሑፍ በቅርቡ በኢትዮጵያ የውሃ ሀብት ልማት ምክር ቤት አቶ ሽፈራው ልዑል እና እንግዳሸት ቡናሬ ከጻፉት ጽሑፍ መነሳሻን ይቀዳጃል።

መግቢያ

በ1972 በሄንሪ ኪሲንገር እና በ1835 ሎርድ ማካውላይ በዩኤስ እና በእንግሊዝ ላሉ መንግስታት የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ኢትዮጵያን እና አፍሪካን በሚመለከቱ ጉዳዮች ላይ የሰጡት ምክር ዛሬም ሆነ ወደፊት ላለችው ኢትዮጵያ ጠቃሚ ነው።

የሎርድ ማካውሌይ ስለ አፍሪካ እና ህንድ የተመለከቱት ምልከታዎች የ18ኛው ክፍለ ዘመን የአውሮፓ አመለካከቶችን አንፀባርቀዋል። በጉዞው ወቅት ምንም ለማኝም ሆነ ሌባ እንዳላጋጠመው ተናግሯል። በህንድ እና በአፍሪካ የተመለከቱትን ሃብትና ከፍተኛ የሞራል እሴቶች እንዲሁም የህዝቦቿን ልዕልና አድንቀዋል። በብሪቲሽ ህንድ የትምህርት ኃላፊ እንደመሆኖ፣ ማካውላይ፣ 'አገሪቷን ለመውረር፣ ብሪታኒያ አሮጌውን የትምህርት ስርአቱን እና ባህሉን በመተካት መንፈሳዊ እና ባህላዊ ቅርሶቻቸውን ማዳከም አለባቸው' የሚል ሃሳብ አቅርቧል። ያው ርእሰ መምህር በአፍሪካ እንደሚተገበር ያምን ነበር። የእንግሊዘኛ ተጽእኖ የላቀ ነው የሚለው ግምት አፍሪካውያን ለራሳቸው ያላቸውን ግምት፣ የአገሬው ተወላጅ ባህላቸውን እንዲያጡ እና የበላይ ሀገር እንዲሆኑ ያስገድዳቸዋል። የሎርድ ማካውላይ ሃሳብ የህንድ እና አፍሪካን በራስ የመተማመን ስሜት እና የትውልድ ባህልን ለመቀነስ ያለመ ነው።

በቴዎዶር ኤም ቬስትታል መጽሃፍ ኢፒሎግ በገጽ 188 ላይ ሄንሪ ኪሲንገር በ1972 የብሄራዊ ደህንነት ምክር ቤቱን ሲመሩ ስለወደፊቷ ኢትዮጵያ ሚስጥራዊ ዘገባ እንደፃፉ ተጠቁሟል። ዩናይትድ ስቴትስ በጎሳ፣ በሃይማኖት እና በሌሎች መከፋፈል ያሉ ተጋላጭነቶችን በመጠቀም በኢትዮጵያ ያለውን የውስጥ ውጥረት እንድትጠቀም ኪሲንገር አሳሰበ። በተጨማሪም የብሔራዊ ደኅንነት ጥናት ማስታወሻ 200 (NSS200) 'በአፍሪካ ለኢንዱስትሪ ልማት አስፈላጊው ገደብ መገደብ እንዳለበት' ተወያይቷል። ይህ የቀይ ባህርን ወቅታዊ ቁጥጥር ለመጠበቅ እና በአፍሪካ ቀንድ ውስጥ ያለውን ፓን አፍሪካኒዝምን ለመከላከል የተሻለውን መንገድ ያስቀምጣል.

የሄንሪ ኪሲንገር ሃሳብ ያተኮረው የጎሳ፣ የሃይማኖት እና ሌሎች ልዩነቶችን በመጠቀም ዘላቂ ውጥረትን እንዲሁም በኢትዮጵያ ውስጥ ግጭቶችን ለማስቀጠል ነው። የፖሊሲ ምክራቸውን አግባብነት ከመመርመርዎ በፊት፣ በእነዚህ ሁለት ግለሰቦች ላይ አንዳንድ የጀርባ መረጃዎችን መስጠት አስፈላጊ ነው።

ጌታ ማካውላይ ማን ነው

ከ1800 እስከ 1859 የኖረው ሎርድ ማካውላይ ከ1835 በፊት አፍሪካን ጎበኘ።ጉብኝታቸው ከ1823 እስከ 1845 ድረስ ጁኒየር ራስ አሊ በመባል የሚታወቁት ከራስ አሊ ዘመነ መንግስት ጋር የተገጣጠመ ሲሆን በዚህ ወቅት በኢትዮጵያ በሊቃውንት መካከል በተነሳው ተከታታይ ፉክክር የተነሳ አስተዳደር ተበታተነ። ይህ ወቅት ዘመነ መሳፍንት ወይም የመሳፍንት ዘመን በመባል የሚታወቅ ሲሆን ይህም በተዳከመ ማእከላዊ መንግስት የሚተረጎም በመሆኑ የክልል እና የአካባቢ ባለስልጣናት ቁጥጥር እንዲጠፋ አድርጓል። ይህ ዘመን የጀመረው በ 18 ኛው ክፍለ ዘመን ሁለተኛ አጋማሽ ላይ ሲሆን እስከ 1855 ድረስ ቀጥሏል.

በዘመነ መሳፍንት ከጎንደር መንግሥት ውድቀት ሦስት ዋና ዋና ኃይሎች ብቅ አሉ።

በራስ አሊ የሚመራው የበገመድ ራስ።
በራስ ወቤ የሚመራው የትግሬ ራስ።
በሳህለ ሥላሴ የሚመራው የሸዋ ንጉስ።

ከ1813 እስከ 1847 የገዙት ሳህለ ሥላሴ የሸዋ ገዢ ነበሩ። ልጁ ኃይለመለኮት በመሳፍንት ትግል ውስጥ እራሱን በማሳተፍ የመጀመሪያው የሸዋ ገዥ ሆነ።

በዚህ የልዩነት ወቅት ማካውላይ ኢትዮጵያን መመልከቱ የአፍሪካን አህጉር እንዴት እንደሚመለከት አሻራ ጥሎ አልፏል።

ታዋቂው እንግሊዛዊ የታሪክ ምሁር ቶማስ ባቢንግተን ማካውላይ በሌስተር አቅራቢያ በሮትሌይ ጥቅምት 25 ቀን 1800 ተወለደ። አባቱ ዛቻሪ ማካውላይ፣ ስኮትላንዳዊው ሃይላንድ በዌስት ኢንዲስ እና ሴራሊዮን ያገለግል ነበር እናም ለህዝብ ህይወት ላበረከቱት አስተዋፅዖዎች በጣም ተወዳጅ ነበር። ዛካሪ ባርነትን አጥብቆ በመቃወም ከዊልበርፎርስ እና ከሌሎች ጋር በቅርበት ሰርቷል። ሎርድ ማካውላይ እራሱ ድርሰት፣ ታሪክ ምሁር፣ የሊበራል የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል እና በኋላም የጌቶች ምክር ቤት አባል፣ የህንድ ጠቅላይ ምክር ቤት የህግ አባል እና የእንግሊዝ የጦርነት ሚኒስትር ነበር። እ.ኤ.አ. ሰኔ 10 ቀን 1834 የህንድ ጠቅላይ ምክር ቤት አባል ሆኖ ማድራስ ህንድ ደረሰ።

ማካውላይ በህንድ ውስጥ የትምህርት ስርዓቱን እና ፖሊሲዎችን በመቅረጽ ረገድ ትልቅ ሚና ተጫውቷል። ከምዕራቡ ዓለም ሥነ ጽሑፍ እና ሳይንስ ጥናት ጋር እንግሊዝኛን እንደ ማስተማሪያ ዘዴ የሚያጎላ መደበኛ የምዕራባውያን ዓይነት ትምህርት እንዲሰጥ ተከራክሯል። ለምዕራቡ ዓለም ትምህርትን ለማስተዋወቅ ያሉትን የትምህርት ተቋማትን ወይም የምስራቃዊ ትምህርትን በመጠቀም ይህንን ግብ ለማሳካት ሙሉውን የትምህርት በጀት ለመጠቀም ሀሳብ አቅርቧል። በህንድ በአራት አመታት ቆይታው ሀገራዊ የትምህርት ስርዓት እንዲመሰረት ረድቷል እና የህንድ የወንጀለኛ መቅጫ ህግ፣ የህንድ ሲቪል አሰራር ህግ እና የህንድ መንግስት ህግ እ.ኤ.አ. ማካውሌይ በ1838 መጀመሪያ ላይ ወደ እንግሊዝ ተመለሰ እና የፅሁፍ ስራውን ቀጠለ። ከ 1839 እስከ 1847 ኤዲንብራን ለመወከል ለፓርላማ ተመረጠ እና ከ 1839 እስከ 1841 በካቢኔ ውስጥ የጦርነት ፀሐፊ ሆኖ አገልግሏል ።

በኋለኞቹ ዓመታት የማካውሌ ጉልህ ስራ በፖለቲካ ህይወቱ እና በማህበራዊ ህይወቱ ውድቅ ሆኖ ያሳየው የተከበረው የእንግሊዝ ታሪክ ነው። የመጀመሪያዎቹ ሁለት ጥራዞች በ 1848 ታትመዋል, ከዚያም ጥራዞች 3 እና 4 በ 1855. በ 1857, ማካውላይ ወደ እኩያነት ከፍ ብሏል, እና በታኅሣሥ 28, 1859 ሞተ. በዌስትሚኒስተር አቢ ተቀበረ.

ሄንሪ ኪሲንገር ማን ነው?

በቀዳማዊ አፄ ኃይለ ሥላሴ የመጨረሻ ዘመን ኢትዮጵያን በሚመለከት ለዩናይትድ ስቴትስ የፖሊሲ ምክሮችን የሰጡት የሀገር መሪ፣ ምሁር እና የህዝብ ምሁር ሄንሪ ኪሲንገር። እ.ኤ.አ. በ1923 ከጀርመን አይሁዳዊ ቤተሰብ በፉርዝ የተወለደው ሄንሪ ኪሲንገር በ1938 በናዚ መንግስት ላይ የጣለውን ፀረ ሴማዊነት መንግስት ለማምለጥ ወደ አሜሪካ ፈለሰ። እ.ኤ.አ. በ 1943 የዩናይትድ ስቴትስ ዜግነት ያለው ዜግነት ያለው ሲሆን ከ 1943 እስከ 1946 በሠራዊት ውስጥ አገልግሏል ። ትምህርቱን በሃርቫርድ ካጠናቀቀ በኋላ በ 1950 የባችለር ዲግሪያቸውን በ 1950 በከፍተኛ ክብር ፣ በ 1952 ማስተርስ ፣ እና ፒኤች.ዲ. እ.ኤ.አ. በ 1954 ከ 1954 እስከ 1969 በፋኩልቲ አባልነት የሃርቫርድ የመንግስት ዲፓርትመንት እና የአለም አቀፍ ጉዳዮች ማእከልን ተቀላቀለ ።

ኪሲንገር የኒውዮርክ ገዥ ኔልሰን ሮክፌለር የውጭ ፖሊሲ አማካሪ በመሆን ሰርቷል፣ ሪፐብሊካንን ለፕሬዝዳንትነት ለመሾም ሶስት ሙከራዎችን አድርጓል። በጥር 1969 ፕሬዘዳንት ሪቻርድ ኒክሰን የሪልፖሊቲክ ታዋቂ የሆነውን ኪሲንገርን የብሄራዊ ደህንነት ጉዳዮች አማካሪ እንዲሆኑ መረጡት። ኪሲንገር ከሴፕቴምበር 22 ቀን 1973 ጀምሮ በተመሳሳይ 56ኛው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሆኖ አገልግሏል። ኒክሰን በዋተርጌት ቅሌት ምክንያት ስራ መልቀቁን ተከትሎ ኪሲንገር በፕሬዚዳንት ጄራልድ ፎርድ እስከ ጥር 20 ቀን 1977 ድረስ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሆነው ቆዩ።

ኪሲንገር የብሔራዊ ደኅንነት አማካሪ እና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሆነው በቆዩባቸው ጊዜያት በአሜሪካ የውጭ ፖሊሲ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ አሳድረዋል።

የኪሲንገር እና የማካውላይ vis-a-vis ኢትዮጵያ ተመሳሳይነት እና ልዩነት

ተመሳሳይነት

ምንም እንኳን በእነዚህ ተፅዕኖ ፈጣሪ ግለሰቦች መካከል (ከ1835 እስከ 1972) ወደ 137 ዓመታት የሚጠጋ ከፍተኛ የጊዜ ልዩነት ቢኖርም ኢትዮጵያን በሚመለከት ለመንግስታቸው የሚሰጡት የፖሊሲ ምክር አንድ የጋራ አላማ ይጋራል፤ ይህም አገሪቷን ወደ ተገዢ ደንበኛ ሀገር የመሸጋገር ነው:: ኢትዮጵያ በአፍሪካ የመጨረሻው የነጻነት ባስቲያን እንደመሆኗ መጠን በምዕራባውያን ልምድ የተመሰሉ ተከታታይ “የሥልጣኔ ጥረቶች” ማድረግ ነበረባት።

ልዩነት

በአቀራረባቸው መካከል ያለው ልዩነት በዋናነት ስልታዊ ነው። የማካውሌይ አካሄድ የሀገሪቱን ዋና ይዘት ማለትም መንፈሳዊ እና ባህላዊ ቅርሶቿን በማፍረስ እና ጥንታዊ የትምህርት ስርአቱን እና ባህሉን በመተካት ላይ ያተኮረ ነው። ዓላማው ኢትዮጵያ የውጭ እና የእንግሊዝ ተጽእኖዎች የበላይ እንደሆኑ እንድትገነዘብ ተጽእኖ ማድረግ ሲሆን ይህም ለራስ ክብር መስጠትን, የአገሬውን ባህል ትቶ እና በመጨረሻም የውጭ ኃይሎች የበላይነትን ያመጣል. በሌላ በኩል የሄንሪ ኪሲንገር ስትራቴጂ በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ግጭቶችን ለማስቀጠል በጎሳ፣ በሃይማኖት እና በሌሎች መከፋፈል ላይ ያተኮረ ነው።

ምንም እንኳን ሁለቱም ተመሳሳይ ውጤት ለማግኘት ቢፈልጉም, ዘዴዎቻቸው ይለያያሉ. የማካውላይ ምክር የጎሳ፣ የሃይማኖት ወይም የሌሎች ልዩነቶችን መጠቀሚያ በግልፅ አይጠቅስም የኪሲንገር የ1972 ምክር ሀገሪቱ እንድትዳከም እና በዘላቂ ግጭቶች ውስጥ እንድትገባ ይህን መሰል ክፍፍሎችን ለመጠቀም ከፍተኛ ትኩረት ሰጥቷል። ይህ በ137 ዓመታት ውስጥ የቅኝ ግዛት ስትራቴጂ ለውጦችን ወደ ማጎልበት መቀየሩን ያሳያል።

የቅኝ ግዛት ስትራቴጂ እንዴት እና መቼ ልዩነቶችን ወደ መጠቀሚያነት ተሸጋገረ።

ልዩነቶችን ለመበዝበዝ መሰረት የሆነው የማካውላይን ሃሳብ ተከትሎ በነበሩት አስርት አመታት ውስጥ በተለይም በ19ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ አጋማሽ ላይ ነው። ይህ አዝማሚያ በ1859 የቻርልስ ዳርዊን “የዝርያዎች አመጣጥ” ከታተመው የበለጠ ገፋፍቶ ነበር። የዳርዊን የዝግመተ ለውጥ እና የተፈጥሮ ምርጫ ንድፈ ሃሳብ የሰው ልጆችን ጨምሮ ሁሉም ዝርያዎች ከጋራ ቅድመ አያቶች የተፈጠሩ እና ከአካባቢው ጋር መላመድ ህልውናን እንደሚወስኑ ይጠቁማል። የዳርዊን ቲዎሪ እየሰፋ ሲሄድ እንደ ኸርበርት ስፔንሰር ያሉ ፈላስፎች እና ሳይንቲስቶች ሃሳቡን በአዲስ መንገድ መተርጎም ጀመሩ። ስፔንሰር በ1874 የማህበራዊ ዳርዊኒዝምን ጽንሰ ሃሳብ አስተዋወቀ፣ እሱም የተፈጥሮ ምርጫን መርሆዎች በማህበራዊ፣ ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች ላይ ተግባራዊ አድርጓል። ይህ ርዕዮተ ዓለም በማህበራዊ እና በፖሊሲ ግቦች ላይ ሲተገበር ጠንካሮቹ እንደሚተርፉ እና የነጮች አውሮፓውያን የበላይ ናቸው ተብሎ የሚታሰበው በሌሎች ላይ እንዲገዛ ተወስኗል።

አውሮፓውያን በቴክኖሎጂ እና በወታደራዊ ሃይል እድገቶች ተገፋፍተው ዘርን ለባህሎች ልዩነት እንደ ማብራርያ ሲገነዘቡ ማኅበራዊ ዳርዊኒዝም በምዕራቡ ዓለም ታዋቂነትን አግኝቷል። በቴክኖሎጂ እና በኢኮኖሚ የበላይነታቸው በጨዋታው ውስጥ የተፈጥሮ ምርጫን የሚያሳይ ማስረጃ ነው ብለው ያምኑ ነበር፣ ጠንካራ ማህበረሰቦች እያደጉ፣ ደካማዎቹ ሲሸነፉ ወይም መጥፋት ተጋርጦባቸዋል። በዘር ላይ ያለው አጽንዖት እና እንደ ባህል፣ ቴክኖሎጂ እና ወታደራዊ ሃይል ባሉ መመዘኛዎች ላይ የተመሰረተው የዘር ደረጃ በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ተጠናክሮ ቀጥሏል። ማህበረሰባዊ ዳርዊኒዝም በተለያዩ ኤውሮ-ተኮር አስተሳሰቦች ላይ ተጽዕኖ አሳድሯል፣ እነሱም ማርክሲዝም፣ ፋሺዝም፣ ናዚዝም፣ እና በኋላም ወደ ሊበራሊዝም ውስጥ ዘልቆ በመግባት የአንደኛ እና የሁለተኛው የአለም ጦርነቶች መቀጣጠል የራሱን ሚና ተጫውቷል።

ዛሬ እንደምንረዳው ዘረኝነት በ18ኛው ክፍለ ዘመን የተገደበ ቢሆንም በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ አጋማሽ ላይ ግን በከፍተኛ ደረጃ አድጓል። ማህበራዊ ዳርዊኒዝም በሁሉም የምዕራባውያን ማህበረሰቦች ገጽታ ውስጥ ዘልቆ ገባ፣ ይህም ለዚያ ዘመን ጨካኝ ኢምፔሪያሊዝም ምክንያታዊነት አቅርቧል። ይህ የተንሰራፋው የዘረኝነት ዘመን፣ የአውሮፓ ኃያላን የአፍሪካ ግዛቶችን ከወረሩበት፣ ከያዙት እና ከቅኝ ግዛት ከተገዙበት “ለአፍሪካ መፋለም” ጋር ተገጣጠመ። እ.ኤ.አ. በ1914 ከኢትዮጵያ በስተቀር 90 በመቶው አፍሪካ በአውሮፓ ቁጥጥር ስር ነበር።

እ.ኤ.አ. በ1896 ዓ.ም ኢትዮጵያ ከጣሊያን ጦር ጋር ያሸነፈችው የአድዋ ጦርነት የሶሻል ዳርዊኒዝምን ትክክለኛነት የተፈታተነ እና ሌሎች አፍሪካውያን ከቅኝ አገዛዝ ጋር ባደረጉት ትግል አነሳስቷቸዋል። ከ1936 እስከ 1941 ኢጣሊያ ኢትዮጵያን በወረረችበት ወቅት የፋሺስት መንግስት በጎሳና በሃይማኖት መለያየትን ለመቆጣጠር ቢሞክርም በኢትዮጵያ ህብረተሰብ ጠንካራ አንድነት ጥረታቸው ሊሳካ አልቻለም። ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ ቅኝ ገዢዎች የሶሻል ዳርዊኒዝምን ዘረኛ ርዕዮተ ዓለም ከስታሊን ብሔራዊ ጥያቄ ጋር በማያያዝ መጠቀሚያ ማድረግ ጀመሩ፣ ሁሉም ዴሞክራሲን እናበረታታለን እያሉ ነው። ይህ የአቀራረብ ለውጥ በማካውላይ እና በኪሲንገር የፖሊሲ ምክር መካከል ያለውን ልዩነት ያብራራል።

የኪሲንገር እና የማካውላይ ምክር ተጽእኖ

በረዥም ጊዜ ውስጥ የማካውላይ ሃሳቦች ቀስ በቀስ በኢትዮጵያ የትምህርት ስርዓት፣ ባህል እና ኢኮኖሚ ውስጥ ተግባራዊ በመደረጉ የውጭ እና የእንግሊዘኛ ተጽእኖ ከራሳቸው የላቀ እንደሆነ የሚቆጥር አዲስ ትውልድ ወለዱ። ይህ ትግበራ በመጀመሪያ የተከናወነው በአውሮፓ አሳሾች እና ሚሲዮናውያን ጥረት ሲሆን አዳዲስ ነገሮችን ለማግኘት እና አህጉሪቱን ለመንደፍ አፍሪካን ተጉዘዋል። ሚስዮናውያንም በአውሮፓ እና በኋላ አሜሪካውያን የክርስትና ትርጉሞችን በማስፋፋት እና የምዕራባውያን መሰል ትምህርትን በማስተዋወቅ የአውሮፓን ተሳትፎ በአፍሪካ ውስጥ በማጠናከር ሚና ተጫውተዋል። የአፍሪካን ባህላዊና ታሪካዊ ንብረቶች ነጭ ለማድረግ እና በምዕራባውያን የአስተሳሰብ ዘዴዎች ለመተካት ከፍተኛ ጥረት ተደርጓል። ዲፕሎማሲ፣ ስምምነቶች እና ጓደኝነት የማካውላይን ሃሳብ ተግባራዊ ለማድረግ የበለጠ አስተዋፅዖ አድርገዋል።

ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ የአውሮፓ ቅኝ ገዢዎች በኢትዮጵያ ውስጥ የጎሳ እና የሃይማኖት ልዩነቶችን በመጠቀም ሀገሪቱን ለማዳከም እና ለመቆጣጠር አልፎ ተርፎም እንድትበታተን ማድረግ ጀመሩ። ለምሳሌ፡-

በ1930ዎቹ መገባደጃ ላይ እንግሊዞች በጎሬ በሚገኘው ቆንስላ ጽ/ቤታቸው አማካኝነት የጎሳ ልዩነቶችን በመበዝበዝ እና የሀገር ውስጥ ባላባቶችን በማደራጀት የእንግሊዝ አገዛዝ ለመሻት እና የኢትዮጵያን ምዕራባዊ ክፍል ለመቀላቀል ሙከራ አድርገዋል። ይህ መቀላቀል ባይሳካም የቋንቋና የብሔር ልዩነቶችን ለመበዝበዝ የታለመው አስተምህሮና ሥር ነቀል ብሔር ተኮር ግጭቶችን እስከ ዛሬ ቀጥሏል።
ከ1954 ዓ.ም በኋላ እንግሊዞች በሐረር በሚገኘው ቆንስላ ጽ/ቤታቸው አማካኝነት በሱማሌ፣ በኦሮሞ እና በአፋር ማህበረሰቦች መካከል የብሔር እና የሃይማኖት ልዩነቶችን በመጠቀም የኢትዮጵያን ምስራቃዊ ክፍል ለመጠቅለል ጥረት አድርገዋል። በተመሳሳይ መልኩ የቋንቋና የሃይማኖት ልዩነቶችን የመጠቀም አስተምህሮው እና ስርነቀልነቱ ቀጥሏል፣ ይህም ለዘለቄታው የብሔር እና የሃይማኖት ግጭቶች አስተዋጽኦ አድርጓል።
በተጨማሪም ከ1955 ዓ.ም ጀምሮ ከሰሜንና ከምስራቅ የኢትዮጵያ ክፍል የተውጣጡ ብሄር ብሄረሰቦችና ሃይማኖት አክራሪዎች በግብፅ አል-አዝሃር ዩኒቨርሲቲ ስልጠና ወስደዋል።
እ.ኤ.አ. በ1960ዎቹ መጨረሻ ጀርመኖች በሚስዮናዊነት ስራ ስም በምዕራብ ኢትዮጵያ ሆስፒታል አቋቁመው የጎሳ ጽንፈኞችን መልምለው አሰልጥነዋል።

እነዚህ የተመለመሉ እና የሰለጠኑ ጽንፈኞች በዲሞክራሲ ሰበብ በኢትዮጵያ ውስጥ የዘር እና የሃይማኖት ችግሮችን እስከ አሁን ድረስ ቀጥለዋል።

መጀመሪያ ላይ አሜሪካኖች በኢትዮጵያ ውስጥ ያለውን የጎሳ፣ የሃይማኖት እና ሌሎች ልዩነቶችን ለመቆጣጠር ብዙም ፍላጎት አልነበራቸውም። ያ የብሪታንያ መንገድ ነገሮችን እንደሚሰራ ታይቷል። ዩናይትድ ስቴትስ በአፍሪካ ቀንድ ለራሳቸው ጥቅም ከኢትዮጵያ ጋር በመተባበር ላይ የበለጠ ትኩረት ሰጥታ ነበር። ሆኖም፣ በርካታ ምክንያቶች በኋላ ይህንን አመለካከት ይለውጣሉ፡-

አፄ ኃይለ ሥላሴ በአፍሪካ ከአውሮፓ ቅኝ ገዥዎች ነፃ ለመውጣት በተደረገው ትግል ጠንካራና የተሳካ አመራር የአፍሪካውያን ንቃተ ህሊና እንዳይነቃነቅ ስጋት ፈጥሯል።
ኤርትራ ከኢትዮጵያ ጋር ስትዋሀድ እና ጅቡቲም ወደ ሰፊው የተቀናጀ የአፍሪካ ቀንድ መቀላቀሏን ተከትሎ ስጋቶች ተነስተው በታሪክ ነጻ የሆነ ቀጠናዊ ህብረት መፍጠር ችለዋል።
በባህረ ሰላጤው ሀገራት የነዳጅ ፍለጋ እና ምርት ላይ ያለው ስትራቴጂካዊ ኢኮኖሚያዊ ጥቅም የቀይ ባህር ድንበር ሀገራትን ወደ አውሮፓ የኃይል ፍሰትን የመቀነስ አቅም አድርጎ እንዲታይ አድርጓል።
የናይል ውሃ ከግብፅ ጋር ያለው አለመመጣጠን እና ከእስራኤል እና ከሌሎች የመካከለኛው ምስራቅ ፖሊሲዎች ጋር ያለው ግንኙነት ዩኤስ አውሮፓውያን በኢትዮጵያ ላይ የነበራቸውን አይነት አካሄድ እንድትከተል ተጽዕኖ አሳድሯል።

በ1970ዎቹ የኪሲንገር የውሳኔ ሃሳቦች የበለጠ የበላይነትን እያገኘ በመምጣቱ ከአውሮፓ ኢምፔሪያሊስት አመለካከት የመነጨው አጠቃላይ ፖሊሲ በስቴት ዲፓርትመንት መወሰድ ጀመረ። የኪሲንገርን ፕሮፖዛል ተግባራዊ ለማድረግ በኢትዮጵያ ውስጥ የዚህ የስነ ልቦና ተግባር ኢላማዎች ግራ በመጋባት ተማሪዎችን፣ መምህራንን እና ቀደም ሲል እንደጠቀስነው የጎሳ እና የሃይማኖት አክራሪዎችን በመመልመል ነበር። በተለይ የዩንቨርስቲ እና የሁለተኛ ደረጃ ተማሪዎች ኢላማ ያደረጉ ሲሆን የብሄር እና የሃይማኖት አክራሪነት አስተሳሰብ በዲሞክራሲ ሽፋን ቀርቧል። በ1974 ዓ.ም. የሶቪየት ህብረት እና ኬጂፒ የኢትዮጵያ አብዮተኞች ላይ ተጽእኖ ለመፍጠር የራሳቸውን ኦፕሬሽን አንቀሳቅሰዋል። እነዚህ ጥረቶች በፖለቲካዊ ርዕዮተ ዓለም ብቻ የሚለያዩ ቢሆንም በምዕራቡ ዓለም የሚገፋፉትን የአውሮፓን ያማከለ መርሆች ይዘው ቆይተዋል።

የስታሊን “የብሔር ጥያቄ” ጽንሰ ሃሳብ ተጽዕኖ ያሳደረበት ዋለልኝ መኮንን አንዱ ምሳሌ ነው። ኢትዮጵያ ላለፉት 50 አመታት ከሶሻል ዳርዊኒዝም ፅንሰ-ሀሳብ የመነጨውን ብሄር ተኮር ትግል ስትታገል ቆይታለች።

አሁን ሀገሪቱ በጎሳ ተከፋፍላለች፣ ህገ መንግስቱ ጎሳን አሰፋ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች በጎሳ ተደራጅተው፣ የትምህርት ስርአቱ ከጎሳ ጋር የተጣጣመ ነው፣ በኢትዮጵያ ታሪክ ላይ የግዴታ ኮርስ ከከፍተኛ ትምህርት እንዲወጣ አድርጓል። ሰዎች በንግግር ቋንቋቸው ብቻ ጥቃት እየደረሰባቸውና እየተገደሉ በግዳጅ መፈናቀልና ዘረፋ እየተለመደ መጥቷል። የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያንም በኢትዮጵያ የዘር ፖለቲካ ሥርዓት ውስጥ ገብታለች። የሀገር አንድነት እና በራስ መተማመኝነት የመጥፋት አደጋ ተጋርጦበታል።

ዋለልኝ መኮንን (በግራ)። ጽንፈኛው ተማሪዎቹ፣ አብዮተኞች፣ በራሳቸውም ሆነ ለመለወጥ ባሰቡት ማህበረሰብ ላይ ጥፋት አመጡ። የኢትዮጵያን ባህል መናቅ ጽንፈኛ እምነትን ያጎናጸፈ ሲሆን የኢትዮጵያ ወጣቶች በቅንዓት እና ያለ ትችት ማርክሲዝም ሌኒኒዝምን የተቀበሉበት መሠረታዊ ምክንያት ነበር። በዚህ ውስጥ ከቅድመ-አብዮት የሩሲያ ምሁራን ወይም የካምቦዲያ ተማሪዎች ማርክሲዝምን በፈረንሳይ ይማሩ ከነበሩት በኋላም እራሳቸውን ክመር ሩዥ ብለው ከሚጠሩት የተለየ አልነበረም።

የኪሲንገር የአፍሪካ ቀንድ እና በተለይም ኢትዮጵያ በማካውላይ ጣልቃገብነት ላይ የተመሰረተ ነው። ይህ ፎርሙላ በታለመላቸው ታዳሚዎች፣ በአፍሪካ ልሂቃን፣ በአገር ውስጥ የፖለቲካ ግባቸውን ለማሳካት፣ እንዲሁም ወደ ጎረቤት አገሮች የተጠቀሙበት ነው። በፕሮክሲዎች እና በውጫዊ ደጋፊዎች የተመሰለው የአፍሪካ ቀንድ አካባቢ ለዚህ ማሳያ ነው።

ዳግማዊ አፄ ምኒልክን ማጥላላት

ዳግማዊ አፄ ምኒልክ ለኢትዮጵያውያን ብቻ ሳይሆን ለአፍሪካውያን እና በአሜሪካ አህጉር ላሉ አፍሪካውያን የአውሮፓ ቅኝ ግዛትና ዘረኝነትን በመታገል የኢትዮጵያን የድል፣ የራስ ግምት እና የጀግንነት ምልክት ተደርገው ይወሰዳሉ። የ1896ቱ የዓድዋ ጦርነት ኢትዮጵያን ድል አድርጋ በዘረኝነትና በቅኝ አገዛዝ ለተሰቃዩ አገሮች የተስፋ ብርሃን እንድትሆን አድርጓታል። ዳግማዊ አፄ ምኒልክ አንድነቷንና ጠንካራ ኢትዮጵያን ይወክላሉ፣ የሀገሪቱን ጥንታዊ ስልጣኔ መልሰው የነፃነት አርማ ሆነው ለመቆም ያላቸውን ምኞት ያቀፈ ነው።

የኢትዮጵያን ክብር፣ በራስ መተማመን እና በአፍሪካ ቀንድ ጠንካራና የተዋሃደች ሀገር የመሆን አላማዋን ለመናድ ዳግማዊ አፄ ምኒልክ በአውሮፓ የቅኝ ገዥዎች ትርክቶች ዒላማ ሆነዋል። ኢትዮጵያ ውስጥ ዳግማዊ አፄ ምኒልክ በብዛት የሚታዩት፡-

ግፈኛ ዘረኛ ቅኝ ገዢዎችን ያሸነፈ ሻምፒዮን።
በአፍሪካ ቀንድ ከአውሮጳውያን መራመጃዎች ጋር መወዳደር የቻለ አፍሪካዊ መሪ። ንጉሠ ነገሥቱ ይህንን ግዛት አስፋፍተው እና መከላከያዎችን ለማራዘም እና ላለመዘርጋት አንዳንድ ጊዜ ፍላጎቶቹን አስተካክለዋል.
የሶሻል ዳርዊኒዝምን እና ዘረኝነትን የተቃወመ ጀግና
የአውሮፓን ወረራ መቋቋም አቅቶት የተከፈለች አገርን አንድ ማድረግ የቻለ አኃዝ።
ኢትዮጵያ በአባይ ወንዝ ላይ ያላትን ቁጥጥር ከምንጩ የጠበቀ መሪ።
በኢትዮጵያውያን እና በአፍሪካውያን ላይ ጠንካራ በራስ የመተማመን እና የጀግንነት ስሜት ያሳረፈ ሰው።

የዳግማዊ አፄ ምኒልክን ሚና ዝቅ ማድረግ

እስከ ዛሬ ድረስ የብሔር ብሔረሰቦች አመለካከታቸው ከቅኝ ግዛት ትረካዎች የተወሰደ ዳግማዊ አጼ ምኒልክን እንደ ክፉ አድራጊነት ያነጣጠሩ ናቸው። እነዚህ ታሪኮች በምዕራባውያን ኃያላን በዘዴ ተደግፈው ነበር አላማቸውም እንደተገለጸው ነፃ የአፍሪካ አመራርና ኤጀንሲን ከኢትዮጵያ ብሄራዊ ስነ-ልቦና ማጥፋት፣ ብጥብጥ እና ድክመት መፍጠር ነው። የአውሮፓ ቅኝ ገዢዎች በአፍሪካ የፈጸሙት ግፍ በዳግማዊ አፄ ምኒልክ የተነገረው በውሸት ነው። እንደ ጨካኝ ማስፋፊያ ተስሏል። አንዳንድ የምዕራቡ ዓለም ወቅታዊ ጽሑፎች ምኒልክን እንደ አውሮፓውያን ነጭ አድርገው ይጠሩታል። እ.ኤ.አ. ከ1970ዎቹ ጀምሮ በኢትዮጵያ ውስጥ የተፈጠሩት የጎሳ ብሔርተኞች አክራሪዎች እነዚህን ኤውሮ-ተኮር የአፄውን አመለካከት ወርሰዋል።

ትውልድን ለማደናገር እና እውነትን ለማጣመም የውሸት ታሪክ ተጽፏል።
ኢትዮጵያ በዳግማዊ አፄ ምኒልክ ብቻ የተቀረፀች ተመስላለች፣ ከንግሥናቸው በፊትም የረዥም ጊዜ ታሪኳን እየሰረዘ ነው።
የሀገሪቱን ታሪካዊ አንድነት፣ ክብር እና የሞራል እሴት ለማናጋት ተሞክሯል። ይህ የተደረገው ሀገሪቱን ያልተከፋፈሉ እና አቅም የሌላቸው ህዝቦች ስብስብ አድርጎ በማቅረብ ነው።
ዳግማዊ አፄ ምኒልክ እና ትሩፋታቸው በትምህርትም ሆነ በሕዝብ አመለካከቶች ውስጥ በየጊዜው ይሳደባሉ።
የአድዋ ጦርነትን አስፈላጊነት እና ለኢትዮጵያ ብሄራዊ ስነ-ልቦና ያለውን አስተዋፅኦ ለመቀነስ ጥረት ተደርጓል። ይህ በተለይ የጎሳ ብሔርተኞች በ1991 ወደ ስልጣን ከመጡ በኋላ እውነት ነበር።
የኢትዮጵያውያን ጀግንነት እና ፀረ-ዘረኝነት የጀርባ አጥንት፣ ፓን አፍሪካኒዝምም ተመሳሳይ ውርደት ዒላማ ሆነዋል። ይልቁንም የብሔር ማንነት ፖለቲካ ተስፋፋ።
ኢትዮጵያን ለማፍረስ ወይም ሀገሪቱ እንድትበታተን እና እንድትበታተን ለማድረግ ሙከራዎች ተደርገዋል። እነዚህ ጥረቶች ዛሬ በመካሄድ ላይ ናቸው፣ እና በቅርቡ በሀገሪቱ በተከሰተው ሁከት ምሳሌ ነው።

የቀጣይ መንገድ

ሁለቱም ኪሲንገር እና ማካውላይ የረዥም ጊዜ የአንግሊ-አሜሪካን ፖሊሲ በአፍሪካ ቀንድ ላይ ተጽእኖ በማሳደር ረገድ ትልቅ ሚና ነበራቸው። ወደ ኋላ መለስ ብለን እና አሁን ካለው አንፃር የፖሊሲ ምክራቸው አሁንም ጠቀሜታ አለው።

በአገር ውስጥ ብዙ ድክመቶች ቢኖሩም የኢትዮጵያ ፈተናዎች ውስጣዊ ብቻ እንዳልሆኑ መረዳት ያስፈልጋል። በመሥራት ላይ አሥርተ ዓመታት አልፈዋል, እና ያለማቋረጥ በውጭ ኃይሎች ተባብሰዋል. ኤሊቶች ከኢትዮጵያ ሁኔታና ባህሪ ጋር ምንም ግንኙነት በሌላቸው ከውጪ በመጡ ትርክቶች እና አስተሳሰቦች ውስጥ ወድቀዋል። በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ አንዳንድ ልሂቃን እና ዲያስፖራዎች በኪሲንገር እና በማካውላይ ምክር የተዘፈቁትን የምዕራባውያን ተቋማዊ አመለካከትን በመከተል በሚያገኙት የሙያ ጥቅም ተታልለዋል። አንዳንድ ሌሎች ከንግግሮች እና የውሸት ክምር ውስጥ አስፈላጊ እውነቶችን ለማጋለጥ የሚያስፈልገውን ስራ ለመስራት ሰነፍ ናቸው።

በአሁኑ ጊዜ የኢትዮጵያ አካል-ፖለቲካ በውሸት ትርክቶች ሞልቷል። ከመካከላቸው ዋነኛው የሀገር መሪዎችን እና ጀግኖችን ወደ ብሄር ወይም ሀይማኖታዊ ፓራዲጅም ሳጥን ውስጥ ማሰር ነው። ንጉሠ ነገሥቱ ብዙም ባይሆንም ዳግማዊ ምኒልክ እንደ ዐማራው የበላይ ተደርገው ሲገለጹ ይህ እውነት ነው። ብሄራዊ መሪዎችን በጠባብ የጎሳ ሳጥን ውስጥ ማሰር ከቅኝ ገዥዎች ትረካዎች መነሳሳትን ይስባል፣ ጠንካራ አፍሪካዊ የመተሳሰብ ሁኔታን ለማዳከም እና ለማፈን። በ1991 የብሄር ብሄረሰቦች በህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ሞግዚትነት ሥልጣናቸውን ሲመሰርቱ እነዚህ እቅዶች ለም መሬት አግኝተዋል።

ትልቅ እና የሚያምር ህልም ያላቸው መሪዎች በአለምአቀፍ ሀይሎች ተቃውሞ እንደሚገጥማቸው መጠበቅ ይችላሉ, ይሰደባሉ እና ወደ ፓሮሺያል እና stereotypical ምድቦች ይመደባሉ, እና በፖለቲካዊ መልኩ ይዳከማሉ. በአፍሪካ ውስጥ ካሉ መንግስታት የኢኮኖሚ ድጋፍ ይወገዳል. ይህንን ለማሳካት የሚረዱ መንገዶች የበለጠ ግልጽነት ያላቸው ናቸው, ነገር ግን በአንዳንድ ሁኔታዎች ግልጽ ናቸው. የብሔር ብሔረተኝነትን ለሚደግፉ ፖለቲከኞች ግን በተቃራኒው ከውጭ ኃይሎች ድጋፍ ለማግኘት ቀላል ይሆንላቸዋል።

ውሎ አድሮ ምርጫው የህዝቡ ነው። ኢትዮጵያና በሰፊው አፍሪካ ራሷን መልሶ ማግኘትና እውነተኛ የሥርዓተ-ሥርዓተ-አመለካከትን መከተል ካለባት ጥልቅ ታሪካዊ ሐሰት ላይ የተመሠረቱ ትረካዎችን አውጥቶ ማጉደልና ወደ ብርሃን ማምጣት ወሳኝ ነው። በማህበራዊ ሚዲያ ሆን ተብሎ በሚደረጉ የሃሰት መረጃዎች ዘመቻዎች አስቸጋሪ እንደሚሆን ምንም ጥርጥር የለውም ከፍ ያለ ግብ።

ዋቢዎች

Theodore M. Vestal, 2011. የይሁዳ መስመር በአዲሱ ዓለም፣
የኢትዮጵያ አፄ ኃይለ ሥላሴ እና የአሜሪካውያን አመለካከት ወደ አሜሪካ (አዲስ እትም)።
ሎርድ ማካውላይ የካቲት 2 ቀን 1835 ለብሪቲሽ ፓርላማ ንግግር አደረገ
ዶናልድ D-Simmons, 2007. Earnest Hackel. በናዚ ጀርመን የማህበራዊ ዳርዊኒዝም መነሳት
። በኢንዲያና ዩኒቨርሲቲ የሊበራል ጥበባት እና ሳይንሶች
ኮሌጅ የሊበራል ጥናት ማስተር መስፈርቶችን በከፊል በማሟላት ለዩኒቨርሲቲው ምረቃ ትምህርት ቤት ፋኩልቲ ገብቷል።
Engidashet Bunare & Shiferaw Lulu; 2019. የታቀደው አዲስ የኢትዮጵያ አስተዳደር
የድንበር ስርዓት። ላምበርት አካዳሚክ ህትመት.
ቻርሊ ፔርሰን, 2010. ብሔርተኝነት እና ዘረኝነት: ግንኙነታቸው እና እድገታቸው.
ኤፍሬም ጄ ኒምኒ፣ ቅጽ አዘጋጅ፣ በጆሴፍ ኦዶኔል መቅድም በሄንዝ
ፊሸር (2000) ተተርጉሟል። ኦቶ ባወር፣ የብሔረሰቦች እና የማህበራዊ ዴሞክራሲ ጥያቄ።
የሚኒሶታ ዩኒቨርሲቲ ፕሬስ የሚኒያፖሊስ, ለንደን.
ጄምስ አለን ሮጀርስ. ዳርዊኒዝም እና ማህበራዊ ዳርዊኒዝም። የሃሳቦች ታሪክ ጆርናል፣
ጥራዝ. 33, ቁጥር 2 (ኤፕሪል - ሰኔ, 1972), ገጽ 265-280. የፔንስልቬንያ ዩኒቨርሲቲ PressStable.
http://www.jstor.org/stable/2708873
ጆሴፍ ስታሊን (1913) ማርክሲዝም እና ብሔራዊ ጥያቄ ለመጀመሪያ ጊዜ በሩሲያ ታትሟል ፣
1913 በለንደን በሲፒጂቢ-ኤምኤል ታትሟል ፣ 2012 የእንግሊዝኛ ትርጉም
ከማርክሲስቶች የበይነመረብ መዝገብ ቤት ተባዝቷል
Rutledge M. ዴኒስ (1995). ማህበራዊ ዳርዊኒዝም፣ ሳይንሳዊ ዘረኝነት እና
የዘር ሜታፊዚክስ። የኔግሮ ትምህርት ጆርናል፣ ጥራዝ. 64፣ ቁጥር 3፣
ዶ/ር ሰርጊው ገላው፣ 2002 ዓ.ም፣ የኢትዮጵያ ታሪክ”፣ አለቃ ተክለ ኢየሱስ ሃተታ
ኪሮስ ሀብተ ሥላሴ እና ማዘንጊያ ዲና፣ 1969፣ አጭር ኢላስትሬትድ የኢትዮጵያ ታሪክ፣
አርትዕ፣
ዛህራ ሳዴጊ፣ ሻምሶዲን ሮያኒያን። ማህበራዊ ዳርዊኒዝም እና የቅኝ አገዛዝ አይቀሬነት
። የመጀመሪያው ዓለም አቀፍ የቋንቋ እና የውጭ ሥነ ጽሑፍ ኮንግረስ።
የኮንፈረንስ ወረቀት · ጥር 2016.
ኢንሳፈራው ሉሉ እና እንግዳሸት ቡናሬ፣ 2011፡ የዘረኝነት ምንጭና የኢትዮጵያ ፖለቲካ ችግሮች፣ ለትውልድ ረፋኢ
አርኖ ሚሳይል ዳባዲ፣ በኢትዮጵያ ከፍተኛ ተራሮች ቆይታዬ፣ ተሬ ጉጉሚ ገነት አየለ አንበሴ፣ 2009 ዓ.ም.
ደጃዝማች ወልደ ሰማዕት ገብረ ወልድ፣ 2012፡ ሂወቴ፣ ለአገሬ ኢትዮጵያና ለወገኖቼ ኢትዮጵያውያን ዕድገት
የኖረኝ የሥራ ጥማት፣ ቅጽ አንድ (ከ1917 እስከ 1967 ዓ.ም.)